Nước sạch là yếu tố thiết yếu gắn liền trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của mỗi địa phương. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm môi trường diễn biến phức tạp, công tác quản lý chất lượng nước sạch phục vụ sinh hoạt ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị cung cấp nước.
Nước sạch là yếu tố thiết yếu gắn liền trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của mỗi địa phương. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm môi trường diễn biến phức tạp, công tác quản lý chất lượng nước sạch phục vụ sinh hoạt ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị cung cấp nước. Năm 2024, Sở Y tế tỉnh Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát, giám sát chất lượng nước sạch trên địa bàn tỉnh, qua đó kịp thời phát hiện nguy cơ, khắc phục tồn tại và từng bước nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có 55 đơn vị cấp nước tập trung đang hoạt động hoặc tạm dừng hoạt động, trong đó có 10 đơn vị có công suất thiết kế từ 1.000 m³/ngày đêm trở lên và 45 đơn vị có công suất dưới 1.000 m³/ngày đêm. Nguồn nước sử dụng chủ yếu gồm hai loại: nước mặt (chiếm 30,9%) và nước dưới đất (chiếm 69,1%). Toàn bộ các đơn vị cấp nước phục vụ người dân trong tỉnh, không có đơn vị nào nhận nước từ các tỉnh lân cận.
Việc đa dạng nguồn nước giúp đảm bảo cung cấp nước cho sinh hoạt, song cũng đặt ra yêu cầu cao trong kiểm soát nguy cơ ô nhiễm, đặc biệt đối với nguồn nước dưới đất tại các khu vực dân cư tập trung, vùng trũng thấp hoặc chịu ảnh hưởng của mưa bão.
Sau khi UBND tỉnh ban hành Quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt, Sở Y tế đã tổ chức tập huấn, hướng dẫn và yêu cầu các đơn vị cấp nước thực hiện công bố hợp quy. Kết quả cho thấy, 46/55 cơ sở đã hoàn thành hồ sơ và được tiếp nhận bản công bố hợp quy, thể hiện sự chuyển biến tích cực trong việc chấp hành quy định pháp luật về chất lượng nước sạch.
Công tác ngoại kiểm chất lượng nước được triển khai nghiêm túc, bài bản. Các đơn vị cấp nước chủ động xây dựng kế hoạch ngoại kiểm hằng năm theo phân cấp. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đã thực hiện ngoại kiểm định kỳ tại 10 đơn vị và ngoại kiểm đột xuất theo quy chuẩn địa phương. Tổng số mẫu thử nghiệm ngoại kiểm định kỳ là 30 mẫu, trong đó 63,3% mẫu đạt quy chuẩn; ngoại kiểm đột xuất ghi nhận cả 3 mẫu đều không đạt, cho thấy vai trò quan trọng của kiểm tra đột xuất trong phát hiện nguy cơ tiềm ẩn.
Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra được Sở Y tế tổ chức triển khai đúng kế hoạch, tập trung vào 10 đơn vị cấp nước trọng điểm. Kết quả cho thấy 100% các đơn vị được kiểm tra có đầy đủ hồ sơ pháp lý, thực hiện lưu trữ hồ sơ quản lý chất lượng nước, thực hiện nội kiểm và công khai thông tin chất lượng nước theo quy định. Đặc biệt, sau ảnh hưởng của cơn bão số 3 trong năm 2024, các đơn vị cấp nước bị ảnh hưởng đã kịp thời vệ sinh khu vực khai thác, bơm xả giếng và lấy mẫu kiểm tra; 100% mẫu kiểm tra thông số nhóm A đạt quy chuẩn, góp phần đảm bảo an toàn nguồn nước sau thiên tai.
Bên cạnh các kết quả đạt được, công tác quản lý chất lượng nước sạch năm 2024 vẫn còn một số tồn tại. Một số giếng khai thác có nguy cơ ô nhiễm do vị trí thấp, cơ sở hạ tầng xuống cấp, chưa đảm bảo vùng bảo hộ vệ sinh. Việc lấy mẫu thử nghiệm tại các đơn vị có hòa mạng chưa đồng nhất về vị trí. Một số đơn vị chưa đảm bảo đầy đủ tần suất thử nghiệm theo quy định; tỷ lệ mẫu không đạt quy chuẩn địa phương vẫn còn ở mức 18,4%. Công tác lưu trữ hồ sơ tại một số đơn vị chưa đầy đủ, ảnh hưởng đến việc theo dõi, đánh giá liên tục chất lượng nước.
Những hạn chế này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục tăng cường trách nhiệm của các đơn vị cấp nước, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực nước sạch sinh hoạt.
Năm 2025, Sở Y tế tỉnh Thái Nguyên xác định tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các đơn vị cấp nước tập trung; chỉ đạo xây dựng và triển khai sớm kế hoạch ngoại kiểm chất lượng nước theo phân cấp; yêu cầu các đơn vị cấp nước chấp hành nghiêm các quy định của Bộ Y tế và Quy chuẩn kỹ thuật địa phương. Đồng thời, các đơn vị cấp nước cần chủ động khắc phục nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, rà soát và hoàn thiện kế hoạch cấp nước an toàn, tăng cường kiểm soát chất lượng tại cuối mạng lưới phân phối.
Quản lý chất lượng nước sạch không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng. Với sự chỉ đạo sát sao của UBND tỉnh, sự vào cuộc đồng bộ của ngành y tế và các đơn vị liên quan, công tác bảo đảm chất lượng nước sạch trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới sẽ tiếp tục được nâng cao, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, bền vững cho người dân.